Nüfuz mücadelelerinin sahnesi: Ekonomi ve kriz
İlan edilen açıklamalara ve sadece ekonomiye dayanarak, içinde yaşadığımız krizi tanımlamaya çalışırsak şöyle dememiz gerekir; 'ABD'de konut kredisi alanların geri ödeme güçleri yeterince denetlenemedi. Yüksek miktarda kredi alıp konuta yatıranlar bir süre sonra bunu ödeyemeyince burdan elde edilecek faiz ve ana para getirisine dayanan finans kuruluşları da borçlu oldukları bankalar ya da diğer finans güçlerine ödemelerini zamanında yapamadılar. Bundan kaynaklanan döngüsel etki ile hemen hemen tüm sektörlere yansıyan iflaslar kaçınılmaz oldu. Konut sektörüne bağlı olarak inşaat, finans sektörüne bağlı olarak bankacılık ve borsa, metal sanayine bağlı olarak otomotiv ve ihracat krizden etkilendiler.'
Ancak bu açıklama tek başına yeterli değil. Çünkü dünyada bir savaş var, güçler arası büyük mücadeleler var, daha da ötesi insanlığın kendini tanımlama sorunu ve bunun yarattığı, kültürel, dinsel, siyasal ve sosyal krizler var.
Bütün bu krizlerin dışa vurumu ekonomide ve savaşlarda ortaya çıkıyor. ABD'nin Irak'a girmesinin paralelinde petrol buna bağlı olarak petro-kimya sanayi, silah sanayi ve güvenlik şirketleri büyük güç kazandı. Bush'un ekibini ve etrafını kollayan bu kesime karşılık, geçen zaman zarfında otomotiv, metal, medya, inşaat sektörü ciddi yaralar aldı. ABD ve Avrupa'da faaliyet gösteren bu sektörün aktörleri özellikle de petrol ve silah sanayinde palazlananlara borçlandılar.
Borçlarını ödemek için yaptıkları yatırımlar ise aynı sektörde yükselişe geçen ve düşük maliyetle üretim yapan Çin, Hindistan, Brezilya, hatta Arjantin, Güney Afrika ve Endonezya karşısında rekabet edemedi.
Krizden etkilenen şirketlerin hemen her ülkede şubeleri, üretim birimleri, yatırımları veya bağlı kuruluşları bulunmaktadır. Firma merkezlerinin stratejik kararlarının realize olmaması sıkıntının global ölçekte etkisini kaçınılmaz kıldı.
Ayrıca kriz korkusuyla birçok global veya lokal firma yatırım, girişim ve tüketim projlerini askıya aldı. Sürecin seyrini görmek ona göre pozisyon belirlemek istedi. Dolayısyla buradan piyasaya can verecek kan akışı da durdu.
Bırakınız firmaları, İzlanda, Macaristan, Dubai (BAE) gibi devletler veya bölgeler düzeyinde toptan iflaslar gündeme geldi. Yani kriz hem sektörel bağlamda global ekonomiyi etkiledi hem de devletler arası ilişkileri etkileyecek bir sorun düzeyine vardı ki siyasal ilişkileri, ittifakları ve uluslararası hukuku yeniden yapılandırmayı gerektirecek bir ihtiyacı zorunlu kıldı.
Çözüm arayışının ilk hamlesi de ekonomik değil siyasal bir hamle ile gerçekleşti. Son bir umut ile krizin ilanının Bush yönetiminin sonuna doğru deklare edilerek Cumhuriyetçilerin sıkıntıya sokulması, öte taraftan tarihin en büyük bağışlarıyla desteklenen Obama'nın iktidara yürümesi hiç spontan bir durum değildi. Diyeti ise hükümete gelen Obama'nın trilyon dolarlara varan sübvasyonlarla krizdeki şirketlere para akıtması biçiminde oldu.
Tabii ki, krizin aşılması için bu yeterli değildi. Özellikle uluslararası ayağının tamamlanması önemliydi. G-20 toplantıları, IMF ve Dünya Bankasının görevlerinin yeniden tanımlanması, son Kopenhagen zirvesi bunun önemli ayaklarıydı.
Temel amaç ABD ve Avrupa'daki üretimin satın alınarak güç ilişkilerinin korunmasıydı.
Buna göre Çin, Hindistan, Brezilya, Mısır, Arjantin, Güney Afrika, Nijerya ve Meksika'nın yerel üretimden ziyade, daha çok batı merkezli üretimi tüketmeleri amacıyla politik baskı ve çevre politikaları gereği hukuksal yaptırım hedeflendi. Rusya'nın topraklarını batılı firmaların yatırımlarına açması, yine elde biriken doğalgaz gelirlerini global ekonominin canlanması için piyasaya sürmesi, aynı şekilde Çin'in eldeki fazlayı tüketime açması yani batı mallarını tüketmesi istenmektedir.
Sonuç itibariyle kronolojik olarak sergilenen kriz sürecinin arka planında ciddi bir uluslararası ve sektörler arası nüfuz mücadelesinin olduğunu, bunun yansımalarının sadece ekonomide değil, siyasette, kültürde, ideolojide, devlet yapılanmasında olduğunu görmek kaçınılmazdır.
Ehmed PELDA
* * *
30 Eylül: Türkiye ve Dünya için 2009 yılının en büyük olaylarından biri IMF heyetinin 'Yıllık Toplantı'larını İstanbul'da gerçekleştirme kararı alması oldu. İstanbul'da 2 gün süren IMF/Dünya Bankası (DB) toplantılarına da damgasını vuran protesto gösterileri oldu. Protestolardan geriye ise atılan gaz bombalarıyla fenalaşıp yaşanımı yitiren İsa Kalvo isimli yurttaş, 108 yaralı ve valilik tarafından açıklanan resmi gözaltı tutanaklarına göre 1500 gözaltı. Ayrıca IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn'a Birgün gazetesi editörü Selçuk Özbek tarafından da ayakkabı fırlatıldı.
1 Haziran: Federal Kürdistan Bölgesi'nde tarihi bir gün yaşandı. Bölge petrolü ilk kez dış ülkelere ihraç edilmeye başlandı. Tavke petrol sahasından Norveçli DNO şirketi ve Tak Tak bölgesinde ise Genel Enerji ve Addax petrol şirketinin çıkardığı petrol Ceyhan boru hattına sevk edildi. 1 Haziran'dan itibaren her gün Federal Kürdistan bölgesinden yurt dışına 100 bin varil petrol ihraç edilmesi planlanıyor.
22 Mayıs: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) öncülüğünde Hak-İş, Türk-İş, TESK, TİSK ve Kamu-Sen, TİM, TÜSİAD, MÜSİAD bir araya gelerek 'kriz varsa çare de var' isimli kampanya başlattı.
* * *
2009' da neler oldu?
1 Ocak: YTL'den 'Yeni' ibaresi kaldırıldı. YTL'lerin 2009 sonuna kadar yürürlükte kalmasına karar verildi.
6 Ocak: 2009 yılı ithalat rejimiyle buğday, arpa, çavdar ve yulaf ithalatının gümrük vergisi, yüzde 80'e çıkarıldı.
7 Ocak: Türkiye otomotiv pazarı, 2008 yılında, önceki yıla göre yüzde 17 oranında gerileyerek, 494 bin 23 adede düştü.
8 Ocak: Uluslararası Para Fonu (IMF), 20. stand by için resmi görüşmelerine başladı.
13 Ocak: Rusya doğal gaz firması Gazprom, Ukrayna üzerinden Avrupa'ya yeniden doğal gaz pompalanması için pompa istasyonlarına talimat verdi.
15 Ocak: Merkez Bankası faiz oranlarını 2 puan düşürdü.
26 Ocak: Enerji sektöründe faaliyet gösteren TKİ, TTK, BOTAŞ, EÜAŞ, TEİAŞ,TETAŞ ve TEDAŞ 31 Aralık 2008'de tasfiye edilmesine karar verildi.
28 Ocak: ILO'nun yayımlandığı 'Küresel İstihdam Trendleri Raporu'na göre, küresel bazda 18 milyon iş kaybı yaşanacak, küresel işsizlik oranı yüzde 6,1'e çıkacak.
Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş'de özelleştirildi.
29 Ocak: İMKB, 2008 yılında, en çok kaybettiren 17. borsa oldu.
10 Şubat: Çin otomobil satışlarında ABD' yi geçti. Otomobil satışında ABD tarihte ilk kez ikinciliğe düştü.
12 Şubat: 16 ülkede sanayi üretimi, aralık ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12 ile tarihinin en sert düşüşünü gerçekleştirdi.
14 Şubat: ABD Başkanı Barack Obama'nın ekonomik krizle mücadelede büyük önem verdiği 787 milyar dolarlık dev teşvik planı, Kongrenin iki kanadında da kabul edildi.
23 Şubat: Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan, başvuran KOBİ'lere 6 ay vadeli, 200 bin dolara kadar kredi kullandırılacağını söyledi.
29 Mart: Bazı sektörlerdeki mallara uygulanacak KDV'nin yüzde 18'den, yüzde 8'e indirilmesine dair Bakanlar Kurulu Kararı, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
2 Nisan: Türkiye ile IMF doğrudan görüşmelere yeniden başlama kararı aldı.
8 Nisan: OECD dünyada kayıt dışı çalışan kişi sayısının 1,8 milyarı bulduğunu açıkladı.
14 Nisan: Krize karşı alınan 36 önlemin 2008-2010 dönemindeki toplam maliyeti 54,4 milyar lira olarak belirlendi.
Ekonomiyi canlandırmak için KDV indirimi uygulanacak malların kapsamı genişletildi.
1 Mayıs: Ekonominin koordinasyonundan sorumlu Devlet Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığına Ali Babacan atandı.
8 Mayıs: Türkiye'nin sanayi üretimi Mart ayında, 2008 yılının aynı ayına kıyasla yüzde 20,9 oranında azaldı.
15 Mayıs: Türkiye'de, işsizlik rekor kırdı. İşsizlik şubat ayında, yüzde 16,1'e yükseldi.
1 Haziran: ABD'li otomotiv devi General Motors (GM), iflas koruma başvurusunda bulundu.
4 Haziran: Hükümet, yeni yatırımları teşvik etmek, istihdamı artırmak ve KOBİ'lere kredi desteği için 4 milyar liralık yeni paket açıkladı. Başbakan Erdoğan, yeni teşvik sisteminde 81 ilin 4 bölgeye ayrılacağını bildirdi.
25 Haziran: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK), akaryakıt dağıtım ve bayi satışlarına yönelik 'tavan fiyat' uygulamasına karar verdi.
21 Temmuz: ABD'de krizin maliyeti 4,7 trilyon doları buldu. Bu maliyetinin 23,7 trilyon doları bulabileceği tahmin edildi.
26 Temmuz: Kalkınma ajanslarının resmi kuruluşları tamamlandı. Bütün ajansların ülke genelinde kullandırabileceği kaynağın 1 milyar liraya ulaşacağı hesaplandı.
31 Temmuz: Türkiye'nin yılın ilk altı ayındaki (Ocak-Haziran dönemi) ihracat 30,6 geriledi. İhracat, haziran ayında ise, yüzde 35,9 oranında azaldı.
27 Ağustos: Akaryakıtta tavan fiyat uygulaması sona erdi.
8 Eylül: Doğan Yayın Holding A.Ş'ye 3 milyar 755 milyon lira ceza kesildiği bildirildi.
16 Eylül: Başbakan Yardımcısı Ali Babacan Orta Vadeli programı açıkladı.
2 Ekim: Ekonomi Koordinasyon Kurulu, geçici bir süre için getirilen vergi indirimlerine devam edilmemesini kararlaştırdı.
ABD'de resesyonun başladığı Aralık 2007'den bu yana 7,1 milyondan fazla kişi işini kaybetti
12 Ekim: Nobel Ekonomi Ödülü'nü Elinor Ostrom ve Oliver Williamson kazandı. Ostrom, Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanan ilk kadın oldu.
15 Ekim: Merkezi Yönetim bütçesi yılın 9 ayında (Ocak-Eylül döneminde) 40 milyar 811 milyon lira açık verdi.
17 Ekim: Hükümet, 2010 yılı bütçesini, Meclis'e 286,9 milyar lira olarak sundu. Bütçe gelirleri 236,8 milyar lira, bütçe açığı da 50,1 milyar lira olarak belirlendi.
21 Ekim: Uluslararası ham petrol fiyatları, son bir yılın en yüksek düzeyine ulaştı.
Akaryakıt ürünlerinden 95 oktan kurşunsuz benzinin satış fiyatı litrede 8-10 kuruş artırıldı. Kurşunsuz benzin fiyatları 3,36 lirayla rekor kırdı.
22 Ekim: OECD'nin karaparayla mücadele biriminin yayımladığı rapora göre, Avrupa futbol pazarının büyüklüğü 13,8 milyar euroyu buluyor.
30 Ekim: Türkiye'nin, bu yılın dokuz ayındaki (Ocak-Eylül dönemi) ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 30,5 gerileyerek 73 milyar 116 milyon dolar oldu. İhracat Eylül ayında, ise bir önceki yıla göre 33,6 azadı.
3 Kasım: Domuz gribi Hijyenik maske, dezenfektan satışlarında patlama yaşattı. . Vitamin içeren meyve ve sebze tüketiminde de artış görüldü.
6 Kasım: ÖİB Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. Yeşilırmak Elektrik Dağıtımı A.Ş. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. satışlarını gerçekleştirdi.
20 Kasım: Otomotiv sanayi yılın 10 aylık döneminde toplam üretimi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33,4 oranında daralarak, 699 bin 141 adede geriledi.
21 Kasım: İhracatta devlet yardımları kapsamında yapılan bazı destekleme ödemelerinin azami yıllık tutarları yüzde 50 azaltıldı.
ABD'nin Güneydoğu Florida Ticaret Bankasını kapattı. ABD'de bu yıl içinde kapanan banka sayısı 124'e ulaştı.
25 Kasım: Halkbank'ın 1.250 eleman almak için açtığı sınava yaklaşık 300 bin genç başvurdu.
27 Kasım: Dubai'nin hızlı kalkınmasındaki itici güç olan Dubai Hükümetine ait Dubai World'ün borcunu erteleme talebi, finansal kriz korkularını canlandırdı. Yatırım şirketinin 59 milyar dolar borcu bulunuyor. Borsalar büyük kayıplar verdi, petrol fiyatı yüzde 4,5 değer kaybetti.
1 Aralık: Moody's, Dubai'deki 6 kamu şirketinin kredi notlarının düşürüldüğünü bildirdi.
2 Aralık: Almanya Ekonomi Bakanı Rainer Brüderle, General Motors'un bünyesinde bulundurduğu Alman Opel şirketinin yeniden yapılandırılması için Avrupa'dan 2,7 milyar euro yardım istediğini söyledi.
8 Aralık: Sanayi üretimi kriz döneminde ilk kez arttı. Sanayi üretimi Ekim 2009'da, bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 6,5 yükseldi.
Fitch, Yunanistan'ın ''A-'' olan kredi notunu ''BBB '' seviyesine düşürdü, görünümün ''olumsuz'' olduğunu bildirdi.
-Türk Şeker'e ait Kastamonu, Kırşehir, Turhal, Yozgat, Çorum ve Çarşamba şeker fabrikalarının özelleştirme ihaleleri yapıldı.
14 Aralık: Meclisin bütçe maratonu, Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in, 26 Ekim 2009'da Meclis Plan ve Bütçe Komisyonundaki sunumuyla başladı.
- OECD bölgesinde işsizlik oranı Ekim'de yüzde 8,8'e yükseldi. OECD bölgesinde en yüksek işsizlik oranı yüzde 19,3 ile İspanya'ya ait bulunuyor.
* * *
2009' da neler oldu?
Hayat durdu
KESK ve Kamu-Sen öncülüğünde TİS yoksa grev var sloganıyla ile tüm yurtta bir günlük uyarı grevi yaptı. Tüm yurtta hayatın durmasına neden olan greve 2,5 milyon emekçinin katıldığı bildirildi.
TCDD çalışanları grevde
BTS ve Ulaşım-Sen'e üye ve uyarı grevine katıldıkları gerekçesiyle işten uzaklaştırılan 16 Demiryolu çalışanı için bir günlük grev yapıldı.
TİS eylemleri
Hükümet ve memur sendikaları arasında 8. dönem toplu görüşmeler başladı. Daha önceki görüşmeleri boykot eden KESK, Toplu görüşme masasını meşru görmediğini belirterek, TİS talebini yeniledi. Toplantı öncesinden binlerce KESK emekçisi 'TİS yoksa grev var' sloganıyla bir çok ilden Ankara'ya akın etti. Birçok ilde de konfederasyona bağlı sendikalar hükümeti TİS'e çağırarak eylemler gerçekleştirdi. Kamu emekçileri 1 saatlik iş bırakma eylemi, Başbakanlık önünde basın açıklaması ve AKP il binaları önüne siyah çelenk bırakma gibi bir çok eyleme imza attı.
Türkiye Gazeteciler Sendikası'na (TGS) üye gazeteciler sendikalı oldukları gerekçesiyle Çalık Grubu'na bağlı ATV ve Sabah'taki işlerinden atıldı. Her Cumartesi Taksim tramvay durağından Galatasaray Lisesi'ne doğru yürüyüş gerçekleştiren gazetecilere, yurttaşlar sendikalar ve sivil toplum örgütleride destek verdi.
Eczacılar Tepkili
Türk Eczacılar Birliği'nin aldığı karar doğrultusunda Türkiye'nin bütün kentlerinde eczacılar bir günlük kepenk kapatma eylemi gerçekleştirdi.
TEKEL işçileri
TEKEL fabrikalarının özelleştirilmesinden sonra, durumları belirsizleşen TEKEL işçileri, özlük haklarının korunması için Türkiye'nin bir çok kentinden Ankara'ya geldi.
1 Mayıs: Resmi Tatil ilan edilen 1 Mayıs işçi ve emekçi bayramı dünyanın her yerinde kutlandı. Türkiye'de de DİSK, KESK, TTB, TMOBB ve 70 sivil toplum örgütü 1 Mayıs Taksim Meydanı'nda kutladı. İşçi Bayramı İzmir'de Gündoğdu Meydanı, Adana'da Uğur Mumcu Meydanı'nda Ankara'da ise Sıhhiye Meydanı'nda kutlandı. KESK ve DİSK'in oluşturduğu korteje katılmak isteyen gruplara bir çok yerde polis müdahale etti. Kutlamanın ardından İstanbul Valisi Muammer Güler, İstanbul'daki 1 Mayıs kutlamalarında çıkan olaylar sonucunda 21 polis, 20 yurttaşın yaralandığını, 108 kişinin de gözaltına alındığını açıkladı. Bayramın en renkli görüntülerinden biri de Genç sivillerin organize ettiği pankart eylemi oldu. Genç siviller aktivistleri The Marmara Oteline '1 Mayıs 1977 yılında burada ateş edenler bulunsun' yazılı pankart astı.
* * *
2009 çelişki çatışma ve direnişlerle örülü bir yıl oldu
Emekçiler, işsizler, işten atılanlar, sefalet ücretine mahkûm edilenler, ötekileştirilenler, zigguratın en altındakiler ve yok sayılanlar... Açlık, yoksulluk, sefalet, köleleşme ve sosyal farklılıklar... Çelişkiler, çatışmalar, komplolar, muhtıralar, intiharlar, çeteleşme, mafyalaşma, suikastlar, cinayetler ve amansız iktidar savaşları... Barış, demokrasi, eşitlik, özgürlük-hakikat ve hak arayışları... Grevler, direnişler, yürüyüşler, mitingler, basın açıklamaları ve sokak çatışmaları... Biber gazı, tazyikli su, coplar, kalkanlar, kariyerler, gözaltılar ve tutuklamalar... Sonsuz sınırsız bolluk, savurganlık içinde sefahat sürenler, durmadan servet biriktirip Karunlaşanlar... İşte 2009 yılı panoraması...
AKP'nin temsil ettiği yeşil sermaye, din, tanrı ve İslamiyet adına zora dayalı, vahşi bir sömürü, talan, köleleştirme ve dipsiz bir yoksulluk üzerinde yükselttiği Babil'in fildişi kulesi yükseldikçe yükseliyor...
Ancak, 2009'da emekçi Kürt halkı ile Türkiye emekçilerinin demokratik birleşik eylem gücüne dayalı gelişen eylemlilikler bu fildişi kulesinin temellerinin hiç de sanıldığı gibi sağlam olmadığını gösteriyor.
***
Türkiye'de 1 Mayıs tarihi yasaklama, gözaltı, zindan, cinayet ve katliamlarla örülüdür. 1 Mayıs 1977 taksim katliamı bu saldırıların zirvesidir.
1 Mayıs 2008'de Taksim meydanına çıkmaya çalışan işçilere-emekçilere polis saldırdı. Yüzlerce kişi yaralandı ve gözaltına alındı. İstanbul, korkunç-vahşi bir şiddete tanık oldu.
Emekçiler, zayıf örgütsüzlüğe ve parçalı duruşa rağmen bu saldırılara boyun eğmedi. 1 Mayıs 2009'da işçiler, emekçiler, kadınlar, Kürtler, Ermeniler ve Aleviler 32 yıl sonra, özgürlük, eşitlik, kardeşlik ve barış şiarıyla taksime çıktılar. 1 Mayıs; 'en yasak gün' olmaktan çıktı. Emekçilerin mücadelesi sonucu, işçi-emek Bayramı olarak yasallaştı.
***
Tekel işçileri, maden işçileri, tersane işçileri, inşaat işçileri... Özelleştirme devam ediyor. Altı sigara fabrikası bir İngiliz-ABD şirketine satıldı.12 bin tütün işçisi sokağa atıldı. Haftalardır Ankara sokaklarında gasp edilmiş haklarını arıyorlar.
İtfaiye işçileri ayakta ve sokaktadır, çünkü taşeronlaştırma uygulamasıyla, bir anda kendilerini kapı önünde buldular.
***
Kamu emekçileri toplu sözleşme hakkını kullanmak için 25 Kasım'da 1 günlük uyarı grevi yaptı. 2 milyonu aşkın kamu emekçisi iş bıraktı. İşçiler, öğrenciler ve halk destek verdi. Grev tüm toplumu derinde etkiledi.
Bu bir günlük uyarı grevi; emek mücadelesinde fiili ve meşru mücadelenin kaçınılmazlığını ve birleşik emek mücadelesinin güçlendirilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.
Bu aynı zamanda AKP'nin krizi, işsizliği, açlığı ve yoksulluğu derinleştiren politikalarına karşı ciddi bir uyarı oldu.
***
Başta Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası'nın (SSGSS) yasalaşması olmak üzere, hükümet emekçilerin temel haklarını geriye çeken birçok yasayı meclisten geçirdi. Sağlık alanı ticarileştirildi, özelleştirildi. Hastayı müşteri olarak gören ahlâk dışı anlayış yasalaştırıldı. İnsan yaşamı vahşi sağlık piyasasının insafına terk edildi. 'hekim seçme özgürlüğü' adı altında 'aile hekimliği' modeli geliştirildi.
Sağlık emekçileri, 'Savaşa Değil Sağlığa Bütçe'; 'IMF'ye Değil Sağlığa Bütçe'; 'AKP Evine, Sağlık Senin Neyine'; 'Herkese Eşit Ücretsiz Sağlık'; 'Örgütlü Emek, Sağlıklı Toplum'; sloganlarıyla sokaklara döküldü. TTB'nin, çağrısıyla, tüm Türkiye'de iş bırakarak basın açıklamaları yaptı.
***
Hükümetin sağlık politikası, eczacıları da vurdu. Eczacılar bir günlük kepenk kapatma eylemi yaptılar. Eczanelerin camlarına 'Eczacılar olarak emeğimizle mesleğimizle çalışanlarımızın ekmeğiyle çocuklarımızın geleceği ve hastalarımızın sağlıyla oynanmasına izin vermeyeceğiz' diye tepki gösterdiler.
***
AKP bütün bu toplumsal tepkileri, emekçilerin ve Kürt halkının demokrasi, barış, özgürlük ve hak istemlerini, baskı, şiddet, tutuklama, ant-demokratik uygulamalarla denetim altında tutmaya çalışıyor.
Açık ki 2009 yılını geride bırakırken, AKP'nin ve sistemin bu politikalarına karşı, tüm emekçiler, ötekileştirilenler ve yok sayılanlar ortak bir tavır, tutum, örgütlülük ve eylem birlikteliği yakalamaları gerekiyor.
2010 yılının çok zor ve çetin geçeceği kesindir. Tüm emekçiler, 2010'u daha çok özgürlük, daha çok eşitlik ve demokrasi şiarıyla topyekûn bir direniş ve kazanım yılı haline getirmelidirler.
M. Sait ÜÇLÜ
* * *
Hizmet daralması gerekçe edilerek 1 Mayıs'ta işten çıkarılan Kent A.Ş işçileri, İzmir'den Ankara'ya yürüyüş gerçekleştirdi.
* * *
2009' da neler oldu?
1 Ocak: Kocaeli'nde çeşitli fabrikalarda çalışan 2 binin üstünde işçi işinden oldu.
5 Ocak: İzmir Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Daire Başkanlığı'nda Vira ve Kürşat taşeron şirketine bağlı çalışan işçiler Büyükşehir Belediyesi önünde oturma eylemi yaptı.
13 Ocak: Dev Sağlık-İş Sendikası Kadıköy Belediyesi'nde sendikalı oldukları için işten atılmaları ve sürgüne gönderilmelerini protesto etti.
22 Ocak: SES öncülüğünde yataklı tedavi kurumlarında çalışan personelin yemeklerinin ücretlendirilmesine tepki yağdı.
24 Ocak: KESK öncülüğünde, DİSK, Türk İş, TMMOB, Tabipler Odası ve Eczacılar Odası, 'Krize, işten atılmalara, işsizliğe, yoksulluğa, özelleştirilmeye, savaşlara hayır' sloganıyla Uğur Mumcu Meydanı'nda miting düzenlendi.
4 Şubat: SES Genel Başkanı Bedriye Yorgun, Sağlık Bakanlığı'nın kadrolaşma politikalarını açığa çıkarttıkları için sendikalarının üzerindeki baskıların yoğunlaştığını verildiğini söyledi.
21 Şubat: Belediye İş Sendikası Mardin Şubesi, Mardin Belediyesi'nde çalışan işçilerin alacaklarının ilişkin basın açıklaması yapatı.
15 Şubat: KESK, DİSK ve Türk-İş öncülüğünde Kadıköy'de 'İşsizliğe ve yoksulluğa karşı emek ve demokrasi mitingi' düzenlendi.
28 Şubat: Eğitim Sen Genel Merkezi'nde iki günlük 'Balkan Ülkeleri Eğitim Sendikaları Konferansı' gerçekleştirildi.
5 Mart: Limter-İş Genel Başkanı Cem Dinç, AKP Hükümeti'nin iktidar olduğu 7 yıllık sürede 83 işçi yaşamını yitirdiğini yaşanan ölümlerden Başbakan Erdoğan'ın sorumlu olduğunu söyledi.
6 Mart: Sağlık meslek örgütleri ve sağlık emekçileri sendikası 'Sağlıkta Dönüşüm Programı'na karşı eylem takvimini İstanbul Tabip Odası'nda düzenledikleri basın toplantısı ile açıkladı.
14 Mart: İstanbul'daki sağlık sendikaları üyeleri, Tünel'den Taksim Meydanı'na doğru 'Sağlık hakkı yürüyüşü' düzenledi.
18 Mart: AKP'li Bingöl Belediyesi'nde çalışan 300 işçi 4 aydır paralarını alamadıkları için iş bırakma eylemi gerçekleştirdi.
19 Mart: İzmir Büyükşehir Belediyesi binası önünde 72 günden bu yana açlık grevi eyleminde bulunan taşeron işçiler, eylemlerine son verdi.
25 Mart: Aylardır maaş alamadıkları için sık sık iş bırakma eylemi yapan Van Belediyesi Mavi Kent A.Ş çalışanları Van belediyesi önünde oturma eylemi başlattı.
4 Nisan: Sağlık Bakanlığı, ölümle sonuçlanabilen akciğer hastalığı olan silikozise yol açtığı gerekçesiyle her türlü kot giysi ve kumaşlara uygulanan püskürtme işleminde kum, silis tozu veya silika kristalleri içeren maddelerin kullanımını yasakladı.
14 Nisan: Büro Emekçileri Sendikası (BES) üyeleri hükümeti uyarmak için Türkiye'nin bir çok yerinde yarım günlük iş bırakma eylemi yaptı.
22 Nisan: 1 Mayıs 'Emek ve Dayanışma Günü' adıyla resmi tatil günü oldu.
29 Nisan: DESA'da direnen kadınların eyleminin birinci yılında Taksim Tramvay Durağı'nda basın açıklaması yapıladı.
15 Ağustos: Kamu çalışanlarının 2010 yılı mali ve sosyal haklarının ele alınacağı toplu görüşme süreci başladı.
1 Eylül: MEMUR-SEN, toplu görüşmelerin uyuşmazlıkla sonuçlanması nedeniyle Uzlaştırma Kurulu'na başvurdu.
1 Mayıs: işçi bayramı tüm dünya da çoşkuyla kutlandı.
2 Mayıs: 1 Mayıs İşçi Bayramı Şanlıurfa'nın Topçu Meydanı'nda bölgesel mitingle kutlandı.
8 Mayıs: Eğitim Sen, eski Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik hakkında, 'usulsüz' atama yaptığı gerekçesiyle Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulundu.
9 Mayıs: Çiğli Belediyesi'nin 3 aydır maaşlarını ödemediği ve son olarak 25 işçiyi işten çıkardığı Kafesan, işçilerinin iş bırakma eylemi başlatması üzerine geri adım attı.
28 Mayıs: Batman da TPAO'da çalışan işçiler, TPAO Bölge Müdürlüğü önünde bir saatlik iş bırakma eylemi gerçekleştirdi.
4 Haziran: Emekli-Sen İstanbul Şubeleri, 'İnsanca Yaşayacak Bir Maaş ve Sendika Yasamı İstiyorum' kampanyası çerçevesinde Taksim Gezi Parkında iki günlük açlık grevi eylemine başladı.
5 Haziran: Eğitim Sen'in, TİS hakkı için başlattığı yürüyüş Ankara'da sona erdi.
12 Haziran: Basın-İş, çeşitli resmi yayınların basıldığı Başbakanlık Basımevi'ne grev kararı astı.
19 Haziran: Tüm-Bel Sen üyeleri Türkiye'nin dört bir yanından 'TİS hakkımızı istiyoruz' sloganıyla yola çıkarak, Ankara'ya ulaştı.
7 Temmuz: Kamuda çalışan işçiler adına hükümetle yaptığı görüşmelerden sonuç alamayan Türk-İş, tüm Türkiye'de bir saatlik iş bırakma eylemi yaptı.
23 Temmuz: Emekli-Sen İstanbul Şubeleri emekli maaşlarına yapılan zamları AKP İstanbul İl Başkanlığı önüne kefenli yürüyüşle protesto etti.
5 Ağustos: İşsiz öğretmenler, KPSS'nin kaldırılması için Abdi İpekçi Parkı'nda 3 günlük açlık grevi başlattı.
17 Ağustos: Batman'daki TPAO işçileri toplu görüşmelerde ilerleme sağlanması nedeniyle işyerlerini terk etmeme eylemi gerçekleştirdi.
1 Ekim: SSGSS Yasası'nın birinci yıldönümü nedeniyle, İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır ve Mardin'de basın açıklamaları yapıldı.
5 Ekim: Migros Ticaret A.Ş, şirkete bağlı bütün iş yerlerinde lokavt kararı alındığını bildirdi.
DİSK Genel Başkanı Çelebi, Şişli'de bulunan sendika genel merkezindeki odasında ayağından vurularak yaralandı, kaçmaya çalışan saldırgan Rıza Tunçbilek tutuklandı.
17 Ekim: 'Sağlık Uygulama Tebliği ve Tedavi Uygulama Tebliği'ne eczacılar tepki gösterdi.
21 Ekim: Esenyurt Belediyesi tarafından işten atılan işçilere destek vermek için işçilerle birlikte Belediye-İş 2 No'lu Şube İstanbul Büyükşehir Belediyesi önünde basın açıklaması yaptı.
24 Ekim: KESK ile Kamu-Sen 25 Kasım'da yapacakları 1 günlük uyarı grevi hazırlıklarına başladı.
2 Kasım: AKP'li Beşiri Belediyesi tarafından 29 Mart yerel seçimlerinin ardından işten çıkarılan 32 kadrolu işçi, dönüşümlü açlık grevi başlattı.
14 Kasım: Emekli-Sen, emeklilerin yaşadıkları sorunlara dikkat çekmek için 4 günlük açlık grevi başlattı.
21 Kasım: Ankara Emek ve Demokrasi Güçleri'nden oluşan TMMOB, KESK, DİSK, Türk-İş, Halkevleri, İHD, siyasi partiler ve demokratik kitle örgütleri, 'Açlığa, yoksulluğa, işsizliğe ve zamlara hayır' isimli miting gerçekleştirdi.
24 Kasım: Eğitim Emekçileri Derneği, öğretmenler günü dolayısıyla Galatasaray Meydanı'nda basın açıklaması yaptı.
3 Aralık: Eczacılar Odası üyeleri, bir çok ilde SGK önüne yürüyerek, anahtar bırakma eylemi gerçekleştirdi.
8 Aralık: Tuzla Tersaneler Bölgesi'nde Ercan Sancar isimli işçinin iş kazası sonucu yaşamını yitirmesinin ardından, Tuzla'daki ölüm vakası 130 yükseldi.
10 Aralık: Asgari Ücret Tespit Komisyonu toplandı. Sendikalar işçilerin çıkarına bir sonuç çıkmayacağı görüşünde.
Bursa'da meydana gelen grizu patlamasında 19 işçi hayatını kaybetti.
HABER MERKEZİ
Ancak bu açıklama tek başına yeterli değil. Çünkü dünyada bir savaş var, güçler arası büyük mücadeleler var, daha da ötesi insanlığın kendini tanımlama sorunu ve bunun yarattığı, kültürel, dinsel, siyasal ve sosyal krizler var.
Bütün bu krizlerin dışa vurumu ekonomide ve savaşlarda ortaya çıkıyor. ABD'nin Irak'a girmesinin paralelinde petrol buna bağlı olarak petro-kimya sanayi, silah sanayi ve güvenlik şirketleri büyük güç kazandı. Bush'un ekibini ve etrafını kollayan bu kesime karşılık, geçen zaman zarfında otomotiv, metal, medya, inşaat sektörü ciddi yaralar aldı. ABD ve Avrupa'da faaliyet gösteren bu sektörün aktörleri özellikle de petrol ve silah sanayinde palazlananlara borçlandılar.
Borçlarını ödemek için yaptıkları yatırımlar ise aynı sektörde yükselişe geçen ve düşük maliyetle üretim yapan Çin, Hindistan, Brezilya, hatta Arjantin, Güney Afrika ve Endonezya karşısında rekabet edemedi.
Krizden etkilenen şirketlerin hemen her ülkede şubeleri, üretim birimleri, yatırımları veya bağlı kuruluşları bulunmaktadır. Firma merkezlerinin stratejik kararlarının realize olmaması sıkıntının global ölçekte etkisini kaçınılmaz kıldı.
Ayrıca kriz korkusuyla birçok global veya lokal firma yatırım, girişim ve tüketim projlerini askıya aldı. Sürecin seyrini görmek ona göre pozisyon belirlemek istedi. Dolayısyla buradan piyasaya can verecek kan akışı da durdu.
Bırakınız firmaları, İzlanda, Macaristan, Dubai (BAE) gibi devletler veya bölgeler düzeyinde toptan iflaslar gündeme geldi. Yani kriz hem sektörel bağlamda global ekonomiyi etkiledi hem de devletler arası ilişkileri etkileyecek bir sorun düzeyine vardı ki siyasal ilişkileri, ittifakları ve uluslararası hukuku yeniden yapılandırmayı gerektirecek bir ihtiyacı zorunlu kıldı.
Çözüm arayışının ilk hamlesi de ekonomik değil siyasal bir hamle ile gerçekleşti. Son bir umut ile krizin ilanının Bush yönetiminin sonuna doğru deklare edilerek Cumhuriyetçilerin sıkıntıya sokulması, öte taraftan tarihin en büyük bağışlarıyla desteklenen Obama'nın iktidara yürümesi hiç spontan bir durum değildi. Diyeti ise hükümete gelen Obama'nın trilyon dolarlara varan sübvasyonlarla krizdeki şirketlere para akıtması biçiminde oldu.
Tabii ki, krizin aşılması için bu yeterli değildi. Özellikle uluslararası ayağının tamamlanması önemliydi. G-20 toplantıları, IMF ve Dünya Bankasının görevlerinin yeniden tanımlanması, son Kopenhagen zirvesi bunun önemli ayaklarıydı.
Temel amaç ABD ve Avrupa'daki üretimin satın alınarak güç ilişkilerinin korunmasıydı.
Buna göre Çin, Hindistan, Brezilya, Mısır, Arjantin, Güney Afrika, Nijerya ve Meksika'nın yerel üretimden ziyade, daha çok batı merkezli üretimi tüketmeleri amacıyla politik baskı ve çevre politikaları gereği hukuksal yaptırım hedeflendi. Rusya'nın topraklarını batılı firmaların yatırımlarına açması, yine elde biriken doğalgaz gelirlerini global ekonominin canlanması için piyasaya sürmesi, aynı şekilde Çin'in eldeki fazlayı tüketime açması yani batı mallarını tüketmesi istenmektedir.
Sonuç itibariyle kronolojik olarak sergilenen kriz sürecinin arka planında ciddi bir uluslararası ve sektörler arası nüfuz mücadelesinin olduğunu, bunun yansımalarının sadece ekonomide değil, siyasette, kültürde, ideolojide, devlet yapılanmasında olduğunu görmek kaçınılmazdır.
Ehmed PELDA
* * *
30 Eylül: Türkiye ve Dünya için 2009 yılının en büyük olaylarından biri IMF heyetinin 'Yıllık Toplantı'larını İstanbul'da gerçekleştirme kararı alması oldu. İstanbul'da 2 gün süren IMF/Dünya Bankası (DB) toplantılarına da damgasını vuran protesto gösterileri oldu. Protestolardan geriye ise atılan gaz bombalarıyla fenalaşıp yaşanımı yitiren İsa Kalvo isimli yurttaş, 108 yaralı ve valilik tarafından açıklanan resmi gözaltı tutanaklarına göre 1500 gözaltı. Ayrıca IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn'a Birgün gazetesi editörü Selçuk Özbek tarafından da ayakkabı fırlatıldı.
1 Haziran: Federal Kürdistan Bölgesi'nde tarihi bir gün yaşandı. Bölge petrolü ilk kez dış ülkelere ihraç edilmeye başlandı. Tavke petrol sahasından Norveçli DNO şirketi ve Tak Tak bölgesinde ise Genel Enerji ve Addax petrol şirketinin çıkardığı petrol Ceyhan boru hattına sevk edildi. 1 Haziran'dan itibaren her gün Federal Kürdistan bölgesinden yurt dışına 100 bin varil petrol ihraç edilmesi planlanıyor.
22 Mayıs: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) öncülüğünde Hak-İş, Türk-İş, TESK, TİSK ve Kamu-Sen, TİM, TÜSİAD, MÜSİAD bir araya gelerek 'kriz varsa çare de var' isimli kampanya başlattı.
* * *
2009' da neler oldu?
1 Ocak: YTL'den 'Yeni' ibaresi kaldırıldı. YTL'lerin 2009 sonuna kadar yürürlükte kalmasına karar verildi.
6 Ocak: 2009 yılı ithalat rejimiyle buğday, arpa, çavdar ve yulaf ithalatının gümrük vergisi, yüzde 80'e çıkarıldı.
7 Ocak: Türkiye otomotiv pazarı, 2008 yılında, önceki yıla göre yüzde 17 oranında gerileyerek, 494 bin 23 adede düştü.
8 Ocak: Uluslararası Para Fonu (IMF), 20. stand by için resmi görüşmelerine başladı.
13 Ocak: Rusya doğal gaz firması Gazprom, Ukrayna üzerinden Avrupa'ya yeniden doğal gaz pompalanması için pompa istasyonlarına talimat verdi.
15 Ocak: Merkez Bankası faiz oranlarını 2 puan düşürdü.
26 Ocak: Enerji sektöründe faaliyet gösteren TKİ, TTK, BOTAŞ, EÜAŞ, TEİAŞ,TETAŞ ve TEDAŞ 31 Aralık 2008'de tasfiye edilmesine karar verildi.
28 Ocak: ILO'nun yayımlandığı 'Küresel İstihdam Trendleri Raporu'na göre, küresel bazda 18 milyon iş kaybı yaşanacak, küresel işsizlik oranı yüzde 6,1'e çıkacak.
Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş'de özelleştirildi.
29 Ocak: İMKB, 2008 yılında, en çok kaybettiren 17. borsa oldu.
10 Şubat: Çin otomobil satışlarında ABD' yi geçti. Otomobil satışında ABD tarihte ilk kez ikinciliğe düştü.
12 Şubat: 16 ülkede sanayi üretimi, aralık ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12 ile tarihinin en sert düşüşünü gerçekleştirdi.
14 Şubat: ABD Başkanı Barack Obama'nın ekonomik krizle mücadelede büyük önem verdiği 787 milyar dolarlık dev teşvik planı, Kongrenin iki kanadında da kabul edildi.
23 Şubat: Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan, başvuran KOBİ'lere 6 ay vadeli, 200 bin dolara kadar kredi kullandırılacağını söyledi.
29 Mart: Bazı sektörlerdeki mallara uygulanacak KDV'nin yüzde 18'den, yüzde 8'e indirilmesine dair Bakanlar Kurulu Kararı, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
2 Nisan: Türkiye ile IMF doğrudan görüşmelere yeniden başlama kararı aldı.
8 Nisan: OECD dünyada kayıt dışı çalışan kişi sayısının 1,8 milyarı bulduğunu açıkladı.
14 Nisan: Krize karşı alınan 36 önlemin 2008-2010 dönemindeki toplam maliyeti 54,4 milyar lira olarak belirlendi.
Ekonomiyi canlandırmak için KDV indirimi uygulanacak malların kapsamı genişletildi.
1 Mayıs: Ekonominin koordinasyonundan sorumlu Devlet Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığına Ali Babacan atandı.
8 Mayıs: Türkiye'nin sanayi üretimi Mart ayında, 2008 yılının aynı ayına kıyasla yüzde 20,9 oranında azaldı.
15 Mayıs: Türkiye'de, işsizlik rekor kırdı. İşsizlik şubat ayında, yüzde 16,1'e yükseldi.
1 Haziran: ABD'li otomotiv devi General Motors (GM), iflas koruma başvurusunda bulundu.
4 Haziran: Hükümet, yeni yatırımları teşvik etmek, istihdamı artırmak ve KOBİ'lere kredi desteği için 4 milyar liralık yeni paket açıkladı. Başbakan Erdoğan, yeni teşvik sisteminde 81 ilin 4 bölgeye ayrılacağını bildirdi.
25 Haziran: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK), akaryakıt dağıtım ve bayi satışlarına yönelik 'tavan fiyat' uygulamasına karar verdi.
21 Temmuz: ABD'de krizin maliyeti 4,7 trilyon doları buldu. Bu maliyetinin 23,7 trilyon doları bulabileceği tahmin edildi.
26 Temmuz: Kalkınma ajanslarının resmi kuruluşları tamamlandı. Bütün ajansların ülke genelinde kullandırabileceği kaynağın 1 milyar liraya ulaşacağı hesaplandı.
31 Temmuz: Türkiye'nin yılın ilk altı ayındaki (Ocak-Haziran dönemi) ihracat 30,6 geriledi. İhracat, haziran ayında ise, yüzde 35,9 oranında azaldı.
27 Ağustos: Akaryakıtta tavan fiyat uygulaması sona erdi.
8 Eylül: Doğan Yayın Holding A.Ş'ye 3 milyar 755 milyon lira ceza kesildiği bildirildi.
16 Eylül: Başbakan Yardımcısı Ali Babacan Orta Vadeli programı açıkladı.
2 Ekim: Ekonomi Koordinasyon Kurulu, geçici bir süre için getirilen vergi indirimlerine devam edilmemesini kararlaştırdı.
ABD'de resesyonun başladığı Aralık 2007'den bu yana 7,1 milyondan fazla kişi işini kaybetti
12 Ekim: Nobel Ekonomi Ödülü'nü Elinor Ostrom ve Oliver Williamson kazandı. Ostrom, Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanan ilk kadın oldu.
15 Ekim: Merkezi Yönetim bütçesi yılın 9 ayında (Ocak-Eylül döneminde) 40 milyar 811 milyon lira açık verdi.
17 Ekim: Hükümet, 2010 yılı bütçesini, Meclis'e 286,9 milyar lira olarak sundu. Bütçe gelirleri 236,8 milyar lira, bütçe açığı da 50,1 milyar lira olarak belirlendi.
21 Ekim: Uluslararası ham petrol fiyatları, son bir yılın en yüksek düzeyine ulaştı.
Akaryakıt ürünlerinden 95 oktan kurşunsuz benzinin satış fiyatı litrede 8-10 kuruş artırıldı. Kurşunsuz benzin fiyatları 3,36 lirayla rekor kırdı.
22 Ekim: OECD'nin karaparayla mücadele biriminin yayımladığı rapora göre, Avrupa futbol pazarının büyüklüğü 13,8 milyar euroyu buluyor.
30 Ekim: Türkiye'nin, bu yılın dokuz ayındaki (Ocak-Eylül dönemi) ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 30,5 gerileyerek 73 milyar 116 milyon dolar oldu. İhracat Eylül ayında, ise bir önceki yıla göre 33,6 azadı.
3 Kasım: Domuz gribi Hijyenik maske, dezenfektan satışlarında patlama yaşattı. . Vitamin içeren meyve ve sebze tüketiminde de artış görüldü.
6 Kasım: ÖİB Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. Yeşilırmak Elektrik Dağıtımı A.Ş. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. satışlarını gerçekleştirdi.
20 Kasım: Otomotiv sanayi yılın 10 aylık döneminde toplam üretimi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33,4 oranında daralarak, 699 bin 141 adede geriledi.
21 Kasım: İhracatta devlet yardımları kapsamında yapılan bazı destekleme ödemelerinin azami yıllık tutarları yüzde 50 azaltıldı.
ABD'nin Güneydoğu Florida Ticaret Bankasını kapattı. ABD'de bu yıl içinde kapanan banka sayısı 124'e ulaştı.
25 Kasım: Halkbank'ın 1.250 eleman almak için açtığı sınava yaklaşık 300 bin genç başvurdu.
27 Kasım: Dubai'nin hızlı kalkınmasındaki itici güç olan Dubai Hükümetine ait Dubai World'ün borcunu erteleme talebi, finansal kriz korkularını canlandırdı. Yatırım şirketinin 59 milyar dolar borcu bulunuyor. Borsalar büyük kayıplar verdi, petrol fiyatı yüzde 4,5 değer kaybetti.
1 Aralık: Moody's, Dubai'deki 6 kamu şirketinin kredi notlarının düşürüldüğünü bildirdi.
2 Aralık: Almanya Ekonomi Bakanı Rainer Brüderle, General Motors'un bünyesinde bulundurduğu Alman Opel şirketinin yeniden yapılandırılması için Avrupa'dan 2,7 milyar euro yardım istediğini söyledi.
8 Aralık: Sanayi üretimi kriz döneminde ilk kez arttı. Sanayi üretimi Ekim 2009'da, bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 6,5 yükseldi.
Fitch, Yunanistan'ın ''A-'' olan kredi notunu ''BBB '' seviyesine düşürdü, görünümün ''olumsuz'' olduğunu bildirdi.
-Türk Şeker'e ait Kastamonu, Kırşehir, Turhal, Yozgat, Çorum ve Çarşamba şeker fabrikalarının özelleştirme ihaleleri yapıldı.
14 Aralık: Meclisin bütçe maratonu, Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in, 26 Ekim 2009'da Meclis Plan ve Bütçe Komisyonundaki sunumuyla başladı.
- OECD bölgesinde işsizlik oranı Ekim'de yüzde 8,8'e yükseldi. OECD bölgesinde en yüksek işsizlik oranı yüzde 19,3 ile İspanya'ya ait bulunuyor.
* * *
2009' da neler oldu?
Hayat durdu
KESK ve Kamu-Sen öncülüğünde TİS yoksa grev var sloganıyla ile tüm yurtta bir günlük uyarı grevi yaptı. Tüm yurtta hayatın durmasına neden olan greve 2,5 milyon emekçinin katıldığı bildirildi.
TCDD çalışanları grevde
BTS ve Ulaşım-Sen'e üye ve uyarı grevine katıldıkları gerekçesiyle işten uzaklaştırılan 16 Demiryolu çalışanı için bir günlük grev yapıldı.
TİS eylemleri
Hükümet ve memur sendikaları arasında 8. dönem toplu görüşmeler başladı. Daha önceki görüşmeleri boykot eden KESK, Toplu görüşme masasını meşru görmediğini belirterek, TİS talebini yeniledi. Toplantı öncesinden binlerce KESK emekçisi 'TİS yoksa grev var' sloganıyla bir çok ilden Ankara'ya akın etti. Birçok ilde de konfederasyona bağlı sendikalar hükümeti TİS'e çağırarak eylemler gerçekleştirdi. Kamu emekçileri 1 saatlik iş bırakma eylemi, Başbakanlık önünde basın açıklaması ve AKP il binaları önüne siyah çelenk bırakma gibi bir çok eyleme imza attı.
Türkiye Gazeteciler Sendikası'na (TGS) üye gazeteciler sendikalı oldukları gerekçesiyle Çalık Grubu'na bağlı ATV ve Sabah'taki işlerinden atıldı. Her Cumartesi Taksim tramvay durağından Galatasaray Lisesi'ne doğru yürüyüş gerçekleştiren gazetecilere, yurttaşlar sendikalar ve sivil toplum örgütleride destek verdi.
Eczacılar Tepkili
Türk Eczacılar Birliği'nin aldığı karar doğrultusunda Türkiye'nin bütün kentlerinde eczacılar bir günlük kepenk kapatma eylemi gerçekleştirdi.
TEKEL işçileri
TEKEL fabrikalarının özelleştirilmesinden sonra, durumları belirsizleşen TEKEL işçileri, özlük haklarının korunması için Türkiye'nin bir çok kentinden Ankara'ya geldi.
1 Mayıs: Resmi Tatil ilan edilen 1 Mayıs işçi ve emekçi bayramı dünyanın her yerinde kutlandı. Türkiye'de de DİSK, KESK, TTB, TMOBB ve 70 sivil toplum örgütü 1 Mayıs Taksim Meydanı'nda kutladı. İşçi Bayramı İzmir'de Gündoğdu Meydanı, Adana'da Uğur Mumcu Meydanı'nda Ankara'da ise Sıhhiye Meydanı'nda kutlandı. KESK ve DİSK'in oluşturduğu korteje katılmak isteyen gruplara bir çok yerde polis müdahale etti. Kutlamanın ardından İstanbul Valisi Muammer Güler, İstanbul'daki 1 Mayıs kutlamalarında çıkan olaylar sonucunda 21 polis, 20 yurttaşın yaralandığını, 108 kişinin de gözaltına alındığını açıkladı. Bayramın en renkli görüntülerinden biri de Genç sivillerin organize ettiği pankart eylemi oldu. Genç siviller aktivistleri The Marmara Oteline '1 Mayıs 1977 yılında burada ateş edenler bulunsun' yazılı pankart astı.
* * *
2009 çelişki çatışma ve direnişlerle örülü bir yıl oldu
Emekçiler, işsizler, işten atılanlar, sefalet ücretine mahkûm edilenler, ötekileştirilenler, zigguratın en altındakiler ve yok sayılanlar... Açlık, yoksulluk, sefalet, köleleşme ve sosyal farklılıklar... Çelişkiler, çatışmalar, komplolar, muhtıralar, intiharlar, çeteleşme, mafyalaşma, suikastlar, cinayetler ve amansız iktidar savaşları... Barış, demokrasi, eşitlik, özgürlük-hakikat ve hak arayışları... Grevler, direnişler, yürüyüşler, mitingler, basın açıklamaları ve sokak çatışmaları... Biber gazı, tazyikli su, coplar, kalkanlar, kariyerler, gözaltılar ve tutuklamalar... Sonsuz sınırsız bolluk, savurganlık içinde sefahat sürenler, durmadan servet biriktirip Karunlaşanlar... İşte 2009 yılı panoraması...
AKP'nin temsil ettiği yeşil sermaye, din, tanrı ve İslamiyet adına zora dayalı, vahşi bir sömürü, talan, köleleştirme ve dipsiz bir yoksulluk üzerinde yükselttiği Babil'in fildişi kulesi yükseldikçe yükseliyor...
Ancak, 2009'da emekçi Kürt halkı ile Türkiye emekçilerinin demokratik birleşik eylem gücüne dayalı gelişen eylemlilikler bu fildişi kulesinin temellerinin hiç de sanıldığı gibi sağlam olmadığını gösteriyor.
***
Türkiye'de 1 Mayıs tarihi yasaklama, gözaltı, zindan, cinayet ve katliamlarla örülüdür. 1 Mayıs 1977 taksim katliamı bu saldırıların zirvesidir.
1 Mayıs 2008'de Taksim meydanına çıkmaya çalışan işçilere-emekçilere polis saldırdı. Yüzlerce kişi yaralandı ve gözaltına alındı. İstanbul, korkunç-vahşi bir şiddete tanık oldu.
Emekçiler, zayıf örgütsüzlüğe ve parçalı duruşa rağmen bu saldırılara boyun eğmedi. 1 Mayıs 2009'da işçiler, emekçiler, kadınlar, Kürtler, Ermeniler ve Aleviler 32 yıl sonra, özgürlük, eşitlik, kardeşlik ve barış şiarıyla taksime çıktılar. 1 Mayıs; 'en yasak gün' olmaktan çıktı. Emekçilerin mücadelesi sonucu, işçi-emek Bayramı olarak yasallaştı.
***
Tekel işçileri, maden işçileri, tersane işçileri, inşaat işçileri... Özelleştirme devam ediyor. Altı sigara fabrikası bir İngiliz-ABD şirketine satıldı.12 bin tütün işçisi sokağa atıldı. Haftalardır Ankara sokaklarında gasp edilmiş haklarını arıyorlar.
İtfaiye işçileri ayakta ve sokaktadır, çünkü taşeronlaştırma uygulamasıyla, bir anda kendilerini kapı önünde buldular.
***
Kamu emekçileri toplu sözleşme hakkını kullanmak için 25 Kasım'da 1 günlük uyarı grevi yaptı. 2 milyonu aşkın kamu emekçisi iş bıraktı. İşçiler, öğrenciler ve halk destek verdi. Grev tüm toplumu derinde etkiledi.
Bu bir günlük uyarı grevi; emek mücadelesinde fiili ve meşru mücadelenin kaçınılmazlığını ve birleşik emek mücadelesinin güçlendirilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.
Bu aynı zamanda AKP'nin krizi, işsizliği, açlığı ve yoksulluğu derinleştiren politikalarına karşı ciddi bir uyarı oldu.
***
Başta Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası'nın (SSGSS) yasalaşması olmak üzere, hükümet emekçilerin temel haklarını geriye çeken birçok yasayı meclisten geçirdi. Sağlık alanı ticarileştirildi, özelleştirildi. Hastayı müşteri olarak gören ahlâk dışı anlayış yasalaştırıldı. İnsan yaşamı vahşi sağlık piyasasının insafına terk edildi. 'hekim seçme özgürlüğü' adı altında 'aile hekimliği' modeli geliştirildi.
Sağlık emekçileri, 'Savaşa Değil Sağlığa Bütçe'; 'IMF'ye Değil Sağlığa Bütçe'; 'AKP Evine, Sağlık Senin Neyine'; 'Herkese Eşit Ücretsiz Sağlık'; 'Örgütlü Emek, Sağlıklı Toplum'; sloganlarıyla sokaklara döküldü. TTB'nin, çağrısıyla, tüm Türkiye'de iş bırakarak basın açıklamaları yaptı.
***
Hükümetin sağlık politikası, eczacıları da vurdu. Eczacılar bir günlük kepenk kapatma eylemi yaptılar. Eczanelerin camlarına 'Eczacılar olarak emeğimizle mesleğimizle çalışanlarımızın ekmeğiyle çocuklarımızın geleceği ve hastalarımızın sağlıyla oynanmasına izin vermeyeceğiz' diye tepki gösterdiler.
***
AKP bütün bu toplumsal tepkileri, emekçilerin ve Kürt halkının demokrasi, barış, özgürlük ve hak istemlerini, baskı, şiddet, tutuklama, ant-demokratik uygulamalarla denetim altında tutmaya çalışıyor.
Açık ki 2009 yılını geride bırakırken, AKP'nin ve sistemin bu politikalarına karşı, tüm emekçiler, ötekileştirilenler ve yok sayılanlar ortak bir tavır, tutum, örgütlülük ve eylem birlikteliği yakalamaları gerekiyor.
2010 yılının çok zor ve çetin geçeceği kesindir. Tüm emekçiler, 2010'u daha çok özgürlük, daha çok eşitlik ve demokrasi şiarıyla topyekûn bir direniş ve kazanım yılı haline getirmelidirler.
M. Sait ÜÇLÜ
* * *
Hizmet daralması gerekçe edilerek 1 Mayıs'ta işten çıkarılan Kent A.Ş işçileri, İzmir'den Ankara'ya yürüyüş gerçekleştirdi.
* * *
2009' da neler oldu?
1 Ocak: Kocaeli'nde çeşitli fabrikalarda çalışan 2 binin üstünde işçi işinden oldu.
5 Ocak: İzmir Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Daire Başkanlığı'nda Vira ve Kürşat taşeron şirketine bağlı çalışan işçiler Büyükşehir Belediyesi önünde oturma eylemi yaptı.
13 Ocak: Dev Sağlık-İş Sendikası Kadıköy Belediyesi'nde sendikalı oldukları için işten atılmaları ve sürgüne gönderilmelerini protesto etti.
22 Ocak: SES öncülüğünde yataklı tedavi kurumlarında çalışan personelin yemeklerinin ücretlendirilmesine tepki yağdı.
24 Ocak: KESK öncülüğünde, DİSK, Türk İş, TMMOB, Tabipler Odası ve Eczacılar Odası, 'Krize, işten atılmalara, işsizliğe, yoksulluğa, özelleştirilmeye, savaşlara hayır' sloganıyla Uğur Mumcu Meydanı'nda miting düzenlendi.
4 Şubat: SES Genel Başkanı Bedriye Yorgun, Sağlık Bakanlığı'nın kadrolaşma politikalarını açığa çıkarttıkları için sendikalarının üzerindeki baskıların yoğunlaştığını verildiğini söyledi.
21 Şubat: Belediye İş Sendikası Mardin Şubesi, Mardin Belediyesi'nde çalışan işçilerin alacaklarının ilişkin basın açıklaması yapatı.
15 Şubat: KESK, DİSK ve Türk-İş öncülüğünde Kadıköy'de 'İşsizliğe ve yoksulluğa karşı emek ve demokrasi mitingi' düzenlendi.
28 Şubat: Eğitim Sen Genel Merkezi'nde iki günlük 'Balkan Ülkeleri Eğitim Sendikaları Konferansı' gerçekleştirildi.
5 Mart: Limter-İş Genel Başkanı Cem Dinç, AKP Hükümeti'nin iktidar olduğu 7 yıllık sürede 83 işçi yaşamını yitirdiğini yaşanan ölümlerden Başbakan Erdoğan'ın sorumlu olduğunu söyledi.
6 Mart: Sağlık meslek örgütleri ve sağlık emekçileri sendikası 'Sağlıkta Dönüşüm Programı'na karşı eylem takvimini İstanbul Tabip Odası'nda düzenledikleri basın toplantısı ile açıkladı.
14 Mart: İstanbul'daki sağlık sendikaları üyeleri, Tünel'den Taksim Meydanı'na doğru 'Sağlık hakkı yürüyüşü' düzenledi.
18 Mart: AKP'li Bingöl Belediyesi'nde çalışan 300 işçi 4 aydır paralarını alamadıkları için iş bırakma eylemi gerçekleştirdi.
19 Mart: İzmir Büyükşehir Belediyesi binası önünde 72 günden bu yana açlık grevi eyleminde bulunan taşeron işçiler, eylemlerine son verdi.
25 Mart: Aylardır maaş alamadıkları için sık sık iş bırakma eylemi yapan Van Belediyesi Mavi Kent A.Ş çalışanları Van belediyesi önünde oturma eylemi başlattı.
4 Nisan: Sağlık Bakanlığı, ölümle sonuçlanabilen akciğer hastalığı olan silikozise yol açtığı gerekçesiyle her türlü kot giysi ve kumaşlara uygulanan püskürtme işleminde kum, silis tozu veya silika kristalleri içeren maddelerin kullanımını yasakladı.
14 Nisan: Büro Emekçileri Sendikası (BES) üyeleri hükümeti uyarmak için Türkiye'nin bir çok yerinde yarım günlük iş bırakma eylemi yaptı.
22 Nisan: 1 Mayıs 'Emek ve Dayanışma Günü' adıyla resmi tatil günü oldu.
29 Nisan: DESA'da direnen kadınların eyleminin birinci yılında Taksim Tramvay Durağı'nda basın açıklaması yapıladı.
15 Ağustos: Kamu çalışanlarının 2010 yılı mali ve sosyal haklarının ele alınacağı toplu görüşme süreci başladı.
1 Eylül: MEMUR-SEN, toplu görüşmelerin uyuşmazlıkla sonuçlanması nedeniyle Uzlaştırma Kurulu'na başvurdu.
1 Mayıs: işçi bayramı tüm dünya da çoşkuyla kutlandı.
2 Mayıs: 1 Mayıs İşçi Bayramı Şanlıurfa'nın Topçu Meydanı'nda bölgesel mitingle kutlandı.
8 Mayıs: Eğitim Sen, eski Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik hakkında, 'usulsüz' atama yaptığı gerekçesiyle Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulundu.
9 Mayıs: Çiğli Belediyesi'nin 3 aydır maaşlarını ödemediği ve son olarak 25 işçiyi işten çıkardığı Kafesan, işçilerinin iş bırakma eylemi başlatması üzerine geri adım attı.
28 Mayıs: Batman da TPAO'da çalışan işçiler, TPAO Bölge Müdürlüğü önünde bir saatlik iş bırakma eylemi gerçekleştirdi.
4 Haziran: Emekli-Sen İstanbul Şubeleri, 'İnsanca Yaşayacak Bir Maaş ve Sendika Yasamı İstiyorum' kampanyası çerçevesinde Taksim Gezi Parkında iki günlük açlık grevi eylemine başladı.
5 Haziran: Eğitim Sen'in, TİS hakkı için başlattığı yürüyüş Ankara'da sona erdi.
12 Haziran: Basın-İş, çeşitli resmi yayınların basıldığı Başbakanlık Basımevi'ne grev kararı astı.
19 Haziran: Tüm-Bel Sen üyeleri Türkiye'nin dört bir yanından 'TİS hakkımızı istiyoruz' sloganıyla yola çıkarak, Ankara'ya ulaştı.
7 Temmuz: Kamuda çalışan işçiler adına hükümetle yaptığı görüşmelerden sonuç alamayan Türk-İş, tüm Türkiye'de bir saatlik iş bırakma eylemi yaptı.
23 Temmuz: Emekli-Sen İstanbul Şubeleri emekli maaşlarına yapılan zamları AKP İstanbul İl Başkanlığı önüne kefenli yürüyüşle protesto etti.
5 Ağustos: İşsiz öğretmenler, KPSS'nin kaldırılması için Abdi İpekçi Parkı'nda 3 günlük açlık grevi başlattı.
17 Ağustos: Batman'daki TPAO işçileri toplu görüşmelerde ilerleme sağlanması nedeniyle işyerlerini terk etmeme eylemi gerçekleştirdi.
1 Ekim: SSGSS Yasası'nın birinci yıldönümü nedeniyle, İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır ve Mardin'de basın açıklamaları yapıldı.
5 Ekim: Migros Ticaret A.Ş, şirkete bağlı bütün iş yerlerinde lokavt kararı alındığını bildirdi.
DİSK Genel Başkanı Çelebi, Şişli'de bulunan sendika genel merkezindeki odasında ayağından vurularak yaralandı, kaçmaya çalışan saldırgan Rıza Tunçbilek tutuklandı.
17 Ekim: 'Sağlık Uygulama Tebliği ve Tedavi Uygulama Tebliği'ne eczacılar tepki gösterdi.
21 Ekim: Esenyurt Belediyesi tarafından işten atılan işçilere destek vermek için işçilerle birlikte Belediye-İş 2 No'lu Şube İstanbul Büyükşehir Belediyesi önünde basın açıklaması yaptı.
24 Ekim: KESK ile Kamu-Sen 25 Kasım'da yapacakları 1 günlük uyarı grevi hazırlıklarına başladı.
2 Kasım: AKP'li Beşiri Belediyesi tarafından 29 Mart yerel seçimlerinin ardından işten çıkarılan 32 kadrolu işçi, dönüşümlü açlık grevi başlattı.
14 Kasım: Emekli-Sen, emeklilerin yaşadıkları sorunlara dikkat çekmek için 4 günlük açlık grevi başlattı.
21 Kasım: Ankara Emek ve Demokrasi Güçleri'nden oluşan TMMOB, KESK, DİSK, Türk-İş, Halkevleri, İHD, siyasi partiler ve demokratik kitle örgütleri, 'Açlığa, yoksulluğa, işsizliğe ve zamlara hayır' isimli miting gerçekleştirdi.
24 Kasım: Eğitim Emekçileri Derneği, öğretmenler günü dolayısıyla Galatasaray Meydanı'nda basın açıklaması yaptı.
3 Aralık: Eczacılar Odası üyeleri, bir çok ilde SGK önüne yürüyerek, anahtar bırakma eylemi gerçekleştirdi.
8 Aralık: Tuzla Tersaneler Bölgesi'nde Ercan Sancar isimli işçinin iş kazası sonucu yaşamını yitirmesinin ardından, Tuzla'daki ölüm vakası 130 yükseldi.
10 Aralık: Asgari Ücret Tespit Komisyonu toplandı. Sendikalar işçilerin çıkarına bir sonuç çıkmayacağı görüşünde.
Bursa'da meydana gelen grizu patlamasında 19 işçi hayatını kaybetti.
HABER MERKEZİ
