Pablo Nerûda (1904 - 1973)

Di 1945 an de bûye endamê Partîya Komunîst ya Şîlî. Di nava salên 1949 û 1952 an de li Sovyetê û Çîn maye. Ji Partîya Komunîst bûye sanator. Ji bo ku ji alî rejima Şîlî biryara girtina wî tê dan, direve Ewropa. Piştî vedigere Şîlî, di 1957 an de dibe serokê Yekîtîya Nivîskarên Şîlî. Di 1970 de, piştî ku Salvador Allende yê sosyalîst dibe Serokê Şîlî, wî wek serbalyozê Şîlî li Fransa wezîfedar dike. Di 1971 de Dîyarîya Nobelê ya Wêjeyê werdigire. Di dema ku cûnta leşkerî ji alî general Pînochet pêktê û Salvador Allende`yê sosyalîst dikujin, mala Nerûda jî tê talankirin. Piştî bi 13 rojan Nerûda, ji nexweşîya pençeşêrê, di nexweşxanê de jîyana xwe ji destdide.
   

Pablo Nerûda, hozanê mezin, “Cegerxwîn`ê Amerîka Latîn, dijberekî dijwar yê li hember dîktatorîyan, dostê xizan, hejar û rebenan, neyarê mêtinkaran, hevalê kedê, yê reşik, zerik, sorik û hemû rengên mirovahîyê yên belangaz û bindestan.

Helbestên wî ji kûrahîya mirovahîyê zîldane. Hêza wan ji hêza keda mirovan distîne. Her helbestek wî, stranek azadîyê û hestê evînek bi hêz ya bêdawîye...

 Pablo Nerûda, wek lawê makînîstekî di 1904 an de li Şîlî bajarê Parral hatîye dunyayê. Navê wî yê ku dê û bavê wî dayiyê  Neftali Ricardo Reyes Basalto ye, lê ji bo ku ji hozanê Çek yê bi navê Jan Nerûda gelek hezkirîye, navê wî wergirtîye û navê xwe kirîye Pablo Nerûda. Piştî dibistana navîn pedagojî xwendîye. Rojnamevanî kirîye. Di nava salên 1934-36 de bûye balyozê Şîlî yê Îspanya. Ji bo ku li wir hevalbendîya Komarparêzên Îspanî kirîye, ji alî rejima Franko hatîye derkirin. Piştre bûye balyozê Meksîka. Di 1945 an de bûye endamê Partîya Komunîst ya Şîlî. Di nava salên 1949 û 1952 an de li Sovyetê û Çîn maye. Ji Partîya Komunîst bûye sanator. Ji bo ku ji alî rejima Şîlî biryara girtina wî tê dan, direve Ewropa. Piştî vedigere Şîlî, di 1957 an de dibe serokê Yekîtîya Nivîskarên Şîlî. Di 1970 de, piştî ku Salvador Allende yê sosyalîst dibe Serokê Şîlî, wî wek serbalyozê Şîlî li Fransa wezîfedar dike. Di 1971 de Dîyarîya Nobelê ya Wêjeyê werdigire. Di dema ku cûnta leşkerî ji alî general Pînochet pêktê û Salvador Allende`yê sosyalîst dikujin, mala Nerûda jî tê talankirin. Piştî bi 13 rojan Nerûda, ji nexweşîya pençeşêrê, di nexweşxanê de jîyana xwe ji destdide.

Hin Tiştan Eşkere Dikim

Hûn`ê bipirsin: leylaq li kunin kanî?

Metafizîka bi pelên batînokan li ku ye?

Barana ji gotinên te re qulikên hûrik vedike

Û wan direşîne li ku ye?

Çivîk li ku ne kanî?

Ez`ê her tiştî bêjim.

Dervî bajêr dijîyam,

Dervî Madrîd`ê, bi naqosan re,

Bi katjimêran re, bi daran re.

Ji wê derê dihat dîtin

Rûyê Kastîlya yê zuhabûyî

Mîna okyanûsek ji çerm.

Ji mala min re digotin mala kulîlkan,

Çimkî di dîwarê wê re

Derzîlokan didan der

Malek delal bû

Bi sehên xwe, bi zarokên xwe.

Hat bîra te Raul?

Refael hat bîra te?

Hat bîra te Federîco?

Li binê erdê,

Hat bîra te, li şaneşînên wê malê

Tava Hezîranê devê wê tije kulîlk dikir

Birayê min, birayê min!

Her tişt,

Wan awazên stûr, xwêya dezgehan,

Firneya ku nanê hilatî derdixist

Û bi heykelê xwe bazara Arguelles

Te digot qey hibirdankek zuhabûyî bû di nav xapînokan de:

Rûn diherikî kevçîyan,

Terpîna lingan û destan ya kûr

Mezin dibû li kuçan,

Metre, lître, bingeha pîvana jîyanê,

Komê masîyan, kiremîtên bi roja xwe ya sar

Ku gulbak jî dida behitandin,

Tenikî û sipîtîya kartolan ya harbûyî,

Pêl bi pêl firingî digindirîn dengizê.

Sibeyekê vana tev vêketin

Ji bo daqurtîne hemû jîndaran sibeyekê

Ji erdê pijiqî

Agirê şahîyan,

Çek hebû êdî,

Êdî barûd hebû,

Xwîn hebû êdî.

Bi firokên xwe keleş hatin,

Bi gustîlên xwe, bi duşesên xwe keleş

Bi keşîşên xwe yên reş ku teqdîs belav dikirin

Keleş hatin ji perê ezman ji bo zarokan bikujin,

Xwîna zarokan herikî li kuçan

Ripîrast xwîna zarokan herikî.

Wawîkên ku wawîk jî ji wan dinefirin,

Kevirên ku devîyên hişk jî tif wan dikir,

Marên ku maran jî didan xelandin!

Gava rû bi rû hatim bi vana re

Min xwîna Îspanya dît,

Hildibû

Ji bo we bifetisîne di pêlek şeref û kêran de!

Generalên xayin:

Mala min ya mirî bibînin,

Binerin li Îspanya`ya tar û mar:

Madenê helîyayî diherike ji her malê

Di şûna kulîlka de,

Ji her korta Îspanya

Îspanya bilind dibe,

Ji her zarokekî mirî tivingek bel dibe,

Tivingek ku dibîne,

Gulle çêdibin ji her kuştinê,

Wan gulleyana rojek ji rojan

Wê ji duwanzdan de li dilê we keve

 Hûnê bipirsin: helbesta wî çima

Xeyalan nabêje, pelan

Û çiyayên agirîn yên mezin yên bav û kalên wî

Werin bibînin xwîna li kuçan.

Werin bibînin

Xwîna li kuçan.

Werin bibînin xwînê

Li kuçan.

Wergêr û şîrove: Xidir Ûso

Kaynak: nasname